Από τη δεκαετία του 1970, σε όλη την Πρέσπα έχουν μειωθεί αισθητά οι βροχοπτώσεις, οι χιονοπτώσεις και οι απορροές των ποταμών και των ρεμάτων. Παράλληλα, παρατηρείται αύξηση της θερμοκρασίας και παρατεταμένη ξηρασία.
Αυτές οι αλλαγές επηρέασαν με πολλούς τρόπους τη φύση και τον άνθρωπο. Η κλιματική αλλαγή οδηγεί στη μείωση και υποβάθμιση των υδάτινων πόρων, καθώς και στην αύξηση του κινδύνου πυρκαγιάς ενώ με το πέρασμα των ετών επιδρά αρνητικά και στη γεωργική παραγωγή.
Επιπλέον, το φυσικό περιβάλλον και η βιοποικιλότητα της Πρέσπας κινδυνεύουν. Ένα παράδειγμα παγκόσμιας απειλής λόγω της κλιματικής αλλαγής είναι το πώς οι συνθήκες που δημιουργούνται επηρεάζουν τη διαβίωση των υδρόβιων πουλιών, καθώς και των ενδημικών ειδών των λιμνών.
Στa διaγράμματα απεικονίζεται τη διακύμανση νερού της λίμνης από το 1951 μέχρι τον Μάρτιο του 2026 και συγκριτικά η διακύμανση για το 2025 και το 2026, σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα δεδομένα.
Η δραματική πτώση της στάθμης της Μεγάλης Πρέσπας δείχνει τον αντίκτυπο αυτών των πρόσφατων κλιματικών αλλαγών. Από την εξαιρετικά υγρή περίοδο 1962-1963, η στάθμη του νερού έχει πέσει κατά 10 μέτρα και η λίμνη έχει χάσει περίπου 2 κυβικά χιλιόμετρα όγκου νερού και 20 τετραγωνικά χιλιόμετρα της επιφάνειάς της.
Η ακτή έχει απομακρυνθεί σημαντικά από 1963 και οι υποδομές της τουριστικής πλαζ από τη δεκαετία του 1970 έχουν μείνει στη στεριά απαρχαιωμένες και χωρίς χρησιμότητα. Οι καλαμιώνες είναι πλέον πιο ευάλωτοι στις φωτιές που ανάβουν οι αγρότες για εκκαθάριση, καθώς εξαπλώνονται πιο εύκολα.
Για μια επισκόπηση των αλλαγών που παρατηρήθηκαν πρόσφατα στην επιφάνεια του συστήματος λιμνών Πρεσπών-Οχρίδας , δείτε αυτό το blog από τη NASA:
A pair of Ancient Lakes (on the Prespa-Ohrid Lake System)
Η πρόσφατη κλιματική αλλαγή στην περιοχή των Πρεσπών και τα αίτια της δραματικής πτώσης της στάθμης της Μεγάλης Πρέσπας διερευνώνται λεπτομερώς στα παρακάτω έγγραφα:
“Determining the causes for the dramatic recent fall of Lake Prespa (southwestern Balkans)”
Τα μοντέλα κλιματικής αλλαγής υποδεικνύουν ότι η Πρέσπα, τις επόμενες δεκαετίες, θα βιώσει:
Τα σενάρια βασίζονται στις Representative Concentration Pathways (RCPs) 2.6 (φιλόδοξες πολιτικές μετριασμού), 4.5 (μετρίως φιλόδοξες πολιτικές μετριασμού) και 8.5 (το ακραίο σενάριο με συνήθης δραστηριότητα, χωρίς μετριασμό και πολύ υψηλές εκπομπές αεριών του θερμοκηπίου).
Οι μελλοντικές αυξήσεις της θερμοκρασίας, οι ξηρασίες και οι καύσωνες, σε συνδυασμό με τη μείωση των βροχοπτώσεων και των χιονοπτώσεων, θα έχουν σημαντικές επιπτώσεις στον άνθρωπο και τη φύση στην Πρέσπα.
Για παράδειγμα, υπάρχουν επιπτώσεις στη συχνότητα των πυρκαγιών και στην έκταση των καμένων περιοχών, στη γεωργική παραγωγή, στους υδάτινους πόρους, στη χρήση ενέργειας και στα οικοσυστήματα.
Η κλιματική αλλαγή θα προκαλέσει άμεσα:
[1] Κίνδυνο επιδείνωσης των υδάτινων πόρων (τόσο ποσοτικά όσο και ποιοτικά), καθώς οι μελλοντικές βροχοπτώσεις και χιονοπτώσεις θα μειωθούν. Ο όγκος της λίμνης και οι ποτάμιες απορροές στις λίμνες θα μειωθούν, προκαλώντας αύξηση των απόλυτων συγκεντρώσεων ρύπων.
[2] Αυξανόμενο κίνδυνο μεγάλων πυρκαγιών υγρότοπους υπό ολοένα και συχνότερες συνθήκες ξηρασίας τους χειμερινούς μήνες που απειλούν τις τοποθεσίες που φωλιάζουν και αναπαράγονται τα υδρόβια πουλιά.
[3] Αυξανόμενο κίνδυνο μεγάλων δασικών πυρκαγιών κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, καθώς όλο και συχνότερα οι καύσωνες συμπίπτουν με πολύμηνες ξηρασίες. Οι πυρκαγιές θα απειλήσουν την άγρια ζωή και τα φυτά, καθώς και την ανθρώπινη ζωή και τα μέσα διαβίωσης.
[4] Συχνότερες περιπτώσεις μειωμένης σοδειάς, που σχετίζεται με την επιδείνωση των συνθηκών ανάπτυξης για τα σημερινά είδη φασολιών.
Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και οι ανθρώπινες ενέργειες στην περιοχή των Πρεσπών είναι αλληλένδετες.
Η πτώση του όγκου του νερού της λίμνης και η μείωση της ροής του ποταμού προκαλούνται κυρίως από τη μείωση των βροχοπτώσεων και των χιονοπτώσεων, αλλά ενισχύονται από τη χρήση του νερού για γεωργικούς και αστικούς σκοπούς. Εάν δεν ελεγχθεί, η μελλοντική ζήτηση νερού θα αυξηθεί υπό συνθήκες υψηλότερων θερμοκρασιών και ξηρασίας.
Όλες οι πυρκαγιές στους υγροτόπους, και το 90% των δασικών πυρκαγιών, πυροδοτούνται από ανθρώπινες ενέργειες. Ωστόσο, το μέγεθος των πυρκαγιών καθορίζεται από τις κλιματικές συνθήκες. Μεγάλες πυρκαγιές συμβαίνουν ιδιαίτερα σε συνθήκες ξηρασίας, υψηλών μέγιστων θερμοκρασιών, χαμηλής υγρασίας και ανέμου. Αυτές οι ειδικές κλιματικές συνθήκες αυξάνονται στο μέλλον, άρα και η πιθανότητα μεγάλων πυρκαγιών.
Η ρύπανση των υδάτων προκαλείται από (υπερ)χρήση φυτοφαρμάκων και λιπασμάτων στη γεωργία, καθώς και από την απόρριψη ακατέργαστων λυμάτων και αποβλήτων στις πλωτές οδούς. Η μείωση του όγκου του νερού, λόγω της κλιματικής αλλαγής, οδηγεί σε αυξανόμενες συγκεντρώσεις ρύπων στο νερό και επιτάχυνση του ευτροφισμού.
Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και οι ανθρώπινες ενέργειες στην Πρέσπα είναι αλληλένδετες.
Όλες οι πυρκαγιές στους υγρότοπους, και το 90% των δασικών πυρκαγιών, προκαλούνται από ανθρώπινες ενέργειες. Ωστόσο, το μέγεθος των πυρκαγιών καθορίζεται από τις κλιματικές συνθήκες. Μεγάλες πυρκαγιές ξεσπούν ιδιαίτερα σε συνθήκες ξηρασίας, υψηλών μέγιστων θερμοκρασιών, χαμηλής υγρασίας και ανέμου. Αυτές οι ειδικές κλιματικές συνθήκες αυξάνονται μελλοντικά, όπως επίσης και η πιθανότητα μεγάλων πυρκαγιών.
Η μείωση του όγκου του νερού της λίμνης και η μείωση της ροής των ποταμών προκαλούνται κυρίως από τη μείωση των βροχοπτώσεων και των χιονοπτώσεων, και τη αύξηση της εξάτμισης, ωστόσο ενισχύονται και από τη χρήση του νερού για γεωργικούς και αστικούς σκοπούς. Εάν δεν υπάρξει κατάλληλος έλεγχος, οι μελλοντικές ανάγκες για νερό θα αυξηθούν λόγω των συνθηκών με υψηλότερες θερμοκρασίες και ξηρασία.
Η ρύπανση των υδάτων προκαλείται από την υπερβολική χρήση φυτοφαρμάκων και λιπασμάτων στη γεωργία, καθώς και από την απόρριψη ακατέργαστων λυμάτων και αποβλήτων στους υδάτινους αποδέκτες. Η μείωση του όγκου του νερού, λόγω της κλιματικής αλλαγής, οδηγεί σε αυξανόμενες συγκεντρώσεις ρύπων στο νερό και επιτάχυνση του ευτροφισμού.
Οι συνθήκες ανάπτυξης θα επιδεινωθούν για τα σημερινά είδη φασολιών. Ωστόσο, οι μελλοντικές συνθήκες θα είναι κατάλληλες για διαφορετικά είδη ή τύπους καλλιεργειών, πιο ανθεκτικά στη θερμότητα και την ξηρασία και με χαμηλότερες απαιτήσεις σε νερό.
Ο μελλοντικός κίνδυνος ξηρασίας και πυρκαγιάς στην περιοχή των Πρεσπών διερευνάται λεπτομερώς στην έκθεση:
Estimation of future drought and (wetland) fire risk up to 2070 in Prespa
Πληροφορίες για την κλιματική αλλαγή και για δράσεις διατήρησης, που στοχεύουν στην προσαρμογή του οικοσυστήματος στην κλιματική αλλαγή, μπορείτε να βρείτε στο δημοσιευμένο υλικό του έργου Prespa Waterbirds
