Η μελλοντική κλιματική αλλαγή στην Πρέσπα είναι μη αναστρέψιμη. Ωστόσο, οι επιβλαβείς επιπτώσεις είναι ευρέως γνωστές και μπορούν να ελαχιστοποιηθούν μέσω της ανάπτυξης και εφαρμογής μέτρων προσαρμογής.
Οι αλληλένδετες αρνητικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και των ανθρώπινων ενεργειών πρέπει να αντιμετωπιστούν ταυτόχρονα για να διασφαλιστεί η διατήρηση του φυσικού πλούτου και της ευημερίας της τοπικής κοινωνίας.
Ήδη έχουν θεσπιστεί αρκετά μέτρα προσαρμογής σε διάφορα τμήματα της Πρέσπας. Τα επιτυχημένα πιλοτικά έργα που περιγράφονται παρακάτω, θα πρέπει να εφαρμοστούν σε όλη την περιοχή για να κάνουν σημαντική διαφορά.
Στους καλαμιώνες γύρω από τη Μικρή Πρέσπα, δημιουργούνται Αντιπυρικές Ζώνες για να σταματήσει πιθανή εξάπλωση φωτιάς σε περιοχές αναπαραγωγής υδρόβιων πουλιών και σε παρόχθια δάση. Οι εκκαθαρισμένες περιοχές είναι και σημαντικές περιοχές αναζήτησης τροφής και ωοτοκίας ψαριών, αφού πλημμυρίζουν κάτω από τα χαμηλότερα επίπεδα στάθμης της Μικρής Πρέσπας. Αυτά τα επίπεδα θα είναι όλα και πιο συχνά υπό τη μελλοντική κλιματική αλλαγή.
Η βόσκηση κρατά ανοιχτές τις αντιπυρικές ζώνες, διασφαλίζοντας τη συνέχιση των εκκαθαρισμένων περιοχών με χαμηλό κόστος. Λύσεις που βασίζονται στη φύση, όπως αυτές, είναι ιδανικές στρατηγικές προσαρμογής για τη διαχείριση υγροτόπων. Πολλά προβλήματα επιλύονται ταυτόχρονα. Οι λύσεις είναι χαμηλού κόστους συντήρησης και έχουν πολλαπλά οφέλη για την τοπική κοινωνία, γεγονός που διασφαλίζει τη μακροπρόθεσμη συνέχισή τους.
Οι συνεχιζόμενες βροχές του Νοεμβρίου του 2025 μέχρι και την άνοιξη του 2026 έδωσαν και πάλι ζωή στα υγρά λιβάδια γύρω από τη λίμνη Μικρή Πρέσπα. Τα λιβάδια αυτά είχαν να εμφανιστούν από το 2018! Διαβάστε περισσότερα: https://spp.gr/epanemfanisi-wet-meadows/
Οι παρόχθιες περιοχές κατά μήκος των ποταμών και των λιμνών είναι και πολύ σημαντικές ζώνες μετανάστευσης για τη χλωρίδα και την πανίδα, καθώς συνδέουν τοπία και οικοσυστήματα ορεινά με πεδινά. Υπό το πρίσμα της κλιματικής αλλαγής, η δυνατότητα μετακίνησης και μετανάστευσης είναι ζωτικής σημασίας για πολλά είδη. Οι περισσότεροι βιότοποι και στοιχεία του τοπίου αποκόπτονται από χωράφια και υποδομές, καθιστώντας τη μετανάστευση ζώων και φυτών (μια ζωτικής σημασίας οικολογική προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή) πολύ δύσκολη. Μέσα από μια σειρά αλληλοσυμπληρούμενων έργων, εργαζόμαστε για την κατανόηση, διατήρηση και αποκατάσταση των γλυκών υδάτων και των παρόχθιων οικοσυστημάτων που συνδέουν τα βουνά, τα ρέματα και τις λίμνες της περιοχής.
Το έργο «Οι κυανοπράσινες γραμμές ζωής της Πρέσπας» ανέδειξε τη σημασία των παρόχθιων ζωνών ως κρίσιμων οικολογικών διαδρόμων για τη βιοποικιλότητα και την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Μέσα από επιστημονικές μελέτες, χαρτογραφήσεις και δράσεις πεδίου, βελτιώθηκε η γνώση για την οικολογική κατάσταση του ποταμού Αγίου Γερμανού και των ρεμάτων της Πρέσπας, ενώ υλοποιήθηκαν παρεμβάσεις αποκατάστασης, όπως φυτεύσεις παρόχθιας βλάστησης, αντιμετώπιση των πιέσεων και δράσεις ενημέρωσης και συμμετοχής της τοπικής κοινωνίας.
Συνεχίζοντας αυτή την προσπάθεια, το έργο «Εκπόνηση μελέτης σκοπιμότητας για την αποκατάσταση των οικολογικών λειτουργιών του ποταμού του Αγίου Γερμανού Πρεσπών» διερευνά τις δυνατότητες της αποκατάστασης του ποταμού συνολικά, εξετάζοντας τη γεωμορφολογία, τη λειτουργία του ποτάμιου συστήματος και τη σύνδεσή του με τις λίμνες. Στόχος είναι η ανάπτυξη επιστημονικά τεκμηριωμένων λύσεων βασισμένων στη φύση, που θα ενισχύσουν τα ενδημικά είδη ψαριών, θα βελτιώσουν την ποιότητα των υδάτων και θα συμβάλουν στην ανθεκτικότητα του οικοσυστήματος απέναντι στην κλιματική αλλαγή.
Συνεχίζοντας με τους ίδιους στόχους και εστιάζοντας στο πεδινό και πλέον επιβαρυμένο τμήμα του ποταμού, το έργο «Επανασύνδεση μιας γραμμής ζωής: Αποκατάσταση του ποταμού Αγίου Γερμανού» στοχεύει στην αποκατάσταση της συνέχειας του ποταμού. Υλοποιεί προκαταρκτικές μελέτες για την άρση τεχνητών εμποδίων που διακόπτουν τη μετακίνηση των ψαριών και τη φυσική δυναμική του νερού και των φερτών υλικών. Έτσι, αποτελεί ένα σημαντικό βήμα για τη διατήρηση των ενδημικών ψαριών, την αποκατάσταση των παρόχθιων οικοτόπων και την προστασία των φυσικών «γραμμών ζωής» της λεκάνης των Πρεσπών για τις επόμενες γενιές.
Το πρόγραμμα συλλογής άδειων συσκευασιών αγροχημικών διενεργείται από το Δήμο Πρεσπών, από το 2017. Στόχος του είναι να μειώσει την απόρριψη κενών συσκευασιών φυτοφαρμάκων, ειδικά στα ρέματα και τις λίμνες της περιοχής.
Η μείωση της εισροής ρύπων στους υδάτινους αποδέκτες της περιοχής είναι εξαιρετικά σημαντική, καθώς η κλιματική αλλαγή μειώνει τον όγκο νερού της λίμνης και συνεπώς αυξάνει τις απόλυτες συγκεντρώσεις ρύπων.
Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία του Δήμου Πρεσπών το έτος 2025 συλλέχθηκαν συνολικά 970 κιλά αγροχημικών συσκευασιών
Οι μονάδες βιολογικής επεξεργασίας λυμάτων (Φυσικά Συστήματα Επεξεργασίας Λυμάτων) εξυπηρετούν τα περισσότερα χωριά του ελληνικού τμήματος της Πρέσπας. Αυτές οι εγκαταστάσεις μειώνουν σημαντικά την εισροή λυμάτων στα ρέματα και τις λίμνες. Είναι εξαιρετικά σημαντικό να μειωθεί η εισροή ρύπων στις λίμνες, καθώς η κλιματική αλλαγή μειώνει τον όγκο της λίμνης και έτσι αυξάνει τις απόλυτες συγκεντρώσεις. Όλοι οι οικισμοί στην περιοχή θα πρέπει να συνδεθούν με εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων.
Εγκαθίσταται σύστημα στάγδην άρδευσης σε τμήματα γύρω από τη λίμνη της Μικρής Πρέσπας στην Ελλάδα. Τέτοιου είδους συστήματα απαιτούν πολύ μικρότερη ποσότητα νερού από το υπάρχον σύστημα επιφανειακής άρδευσης με αρδευτικούς τσιμενταύλακες που ποτίζουν τα χωράφια, συμβάλλοντας έτσι στη μείωση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στους υδάτινους πόρους της περιοχής. Επιπλέον, η χρήση λιγότερου νερού στην άρδευση σημαίνει ότι λιγότερα φυτοφάρμακα και λιπάσματα θα διοχετεύονται στις λίμνες.
Όλες οι ανθρώπινες ενέργειες στην Πρέσπα θα πρέπει να αξιολογηθούν στο πλαίσιο της μελλοντικής κλιματικής αλλαγής. Αυτό περιλαμβάνει, για παράδειγμα, τη διαχείριση των υδάτων και τη διατήρηση της φύσης, τη διαχείριση πυρκαγιών, τον τουρισμό και την ανάπτυξη υποδομών, τη γεωργία και την εγκατάσταση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Τα βασικά ερωτήματα για την προτεινόμενη διαχείριση και ανάπτυξη θα πρέπει να είναι:
Τα μέτρα προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή θα πρέπει να είναι οικονομικά, αποδοτικά, απλά και μακροπρόθεσμα βιώσιμα και να υποστηρίζονται από τον τοπικό πληθυσμό. Για να είναι βιώσιμα, τα μέτρα προσαρμογής πρέπει να επιλύουν ένα πρόβλημα, να μη δημιουργούν ένα νέο πρόβλημα και να είναι απλά και φθηνά στη συντήρηση.
Τα μέτρα προσαρμογής μπορεί να είναι:
Υπό το πρίσμα της κλιματικής αλλαγής, απαιτούνται επειγόντως μέτρα προσαρμογής για την αντιμετώπιση μελλοντικών κινδύνων που αφορούν τους εξής τομείς:
Φωτιές. Για την αντιμετώπιση του αυξημένου μελλοντικού κινδύνου πυρκαγιάς είναι σημαντικό να αναπτυχθούν στρατηγικές πρόληψης πυρκαγιάς, εκτός από τα μέτρα καταστολής πυρκαγιάς. Όλα τα έργα υποδομής στο εθνικό πάρκο, συμπεριλαμβανομένων εκείνων για τη μετάβαση στην πράσινη ενέργεια, θα πρέπει να αξιολογούνται βάσει του δυναμικού κινδύνου πυρκαγιάς.
Υδάτινοι πόροι. Η λειψυδρία αντιμετωπίζεται συχνά με την κατασκευή φραγμάτων και την εκτροπή ποταμών. Ωστόσο, αυτό αναγνωρίζεται όλο και περισσότερο ως μια κακή λύση. Τόσο η κατασκευή όσο και η συντήρηση αυτών των έργων είναι δαπανηρές, έχουν μικρή διάρκεια ζωής (συχνά μερικές δεκαετίες) και οδηγούν σε εκτεταμένη περιβαλλοντική καταστροφή.
Τα μέτρα βιώσιμης προσαρμογής για τη διατήρηση των υδάτινων πόρων θα πρέπει να επικεντρωθούν στη μείωση της χρήσης του νερού (π.χ. στάγδην άρδευση, αλλαγή καλλιεργειών, αύξηση της κατακράτησης του εδάφους, εξοικονόμηση νερού στα αστικά κέντρα), στην επαναχρησιμοποίηση λυμάτων και στη διερεύνηση ενισχυμένης αποθήκευσης νερού στους υδροφορείς γύρω από τη λίμνη.
Γεωργία. Τα μέτρα βιώσιμης προσαρμογής για τη γεωργία υπό μελλοντικές κλιματικές συνθήκες θα πρέπει να επικεντρωθούν στην εισαγωγή καλλιεργειών ανθεκτικών στις υψηλές θερμοκρασίες, στην ξηρασία και στη στάγδην άρδευση. Επιπλέον, η βελτίωση των εδαφών, για παράδειγμα με τη χρήση τοπικής βιομάζας, θα βοηθήσει στη συγκράτηση του νερού και στη μείωση της χρήσης λιπασμάτων. Η εναλλαγή καλλιεργειών, ένα ευρύτερο φάσμα καλλιεργειών, οι ακαλλιέργητοι διάδρομοι και οι παρόχθιες ζώνες μπορούν να συμβάλουν στη μείωση της χρήσης φυτοφαρμάκων και λιπασμάτων και στην αντιμετώπιση των επιπτώσεων ακραίων βροχοπτώσεων.
Βιοποικιλότητα. Η δυναμική διαχείριση των οικοτόπων και της άγριας ζωής θα πρέπει να προβλέπει διακυμάνσεις και πτώση της στάθμης της λίμνης, μείωση των βροχοπτώσεων, αυξημένο κίνδυνο πυρκαγιάς και ξηρασίας.
Τα οικοσυστήματα δεν πρέπει να θεωρούνται σταθερά αλλά δυναμικά, δηλαδή μεταβαλλόμενα στον χώρο και τον χρόνο. Για να διευκολυνθεί η μετακίνηση των ειδών, είναι απαραίτητο να δημιουργηθούν παρόχθιοι διάδρομοι γύρω από τις λίμνες και τα ποτάμια. Οι παρόχθιες ζώνες μειώνουν τα μέγιστα επίπεδα πλημμύρας και επιβραδύνουν τη ροή των πλημμυρικών νερών, ενώ φιλτράρουν το νερό που εισέρχεται στα ρέματα και τις λίμνες.
